แนวทางการจัดการหอยหวาน-หอยขาว เพื่อสร้างการมีส่วนร่วมของสมาชิกชุมชนบ้านบางหิน ตำบลบางหิน อำเภอกะเปอร์ จังหวัดระนอง

นักวิจัย/สังกัด :

  1. นายส่อแล่ห์ ภักดี และคณะ

ปี พ.ศ. ที่โครงการเสร็จ : 2556

   โครงการแนวทางการจัดการทรัพยากรหอยหวาน-หอยขาว เพื่อสร้างกระบวนการเรียนรู้อย่างมีส่วนร่วมของสมาชิกชุมชนบ้านบางหิน มีการดำเนินงานเกี่ยวกับการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนบนฐานทรัพยากรอย่างมีส่วนร่วมของชุมชน โดยมีวัตถุประสงค์ของงานเพื่อ 1) ศึกษาสภาพบริบททั่วไปสภาพเศรษฐกิจ สภาพทางสังคมและวัฒนธรรม 2) ศึกษาภูมิปัญญาการเลี้ยงหอยหวาน – หอยขาวและระบบนิเวศการเป็นอยู่ของหอย และ 3) ศึกษาแนวทางการจัดการทรัพยากรหอยหวาน-หอยขาว

จากการดำเนินงานวิจัยของชุมชน เรื่องการจัดการทรัพยากรหอยหวาน – หอยขาว จนเกิดกระบวนการเรียนรู้อย่างมีส่วนร่วมของคนในชุมชน ผ่านกระบวนการ ดังนี้ 1. กระบวนการเรียนรู้ผ่านกิจกรรมการปลูกป่าชายเลน การกั้นพื้นที่เขตอนุรักษ์พันธุ์หอย เพื่อเป็นแหล่งเพาะพันธุ์พ่อแม่หอย 2. กระบวนการเรียนรู้สู่เด็ก และเยาวชน โรงเรียนบ้านบางหิน อำเภอกะเปอร์ จังหวัดระนอง และ 3. กระบวนการเรียนรู้ผ่านการมีส่วนร่วมกับหน่วยงาน และภาคีเครือข่าย

ผลการศึกษาพบว่าในอดีตอ่าวกะเปอร์มีหอยขาวและหอยหวานจำนวนมาก ชาวบ้านสามารถเก็บหอยได้ตลอดปีแต่ปัจจุบันพบว่ามีจำนวนลดน้อยลงน้อยและมีขนาดเล็กมากเนื่องจากมีการนำขึ้นมาใช้มากเกินกว่าที่ธรรมชาติจะทดแทนได้ทัน ทำให้พันธุ์หอยในธรรมชาติมีปริมาณลดน้อยลง ทางกลุ่ม “เครือข่ายอนุรักษ์อ่าวกะเปอร์” ซึ่งประกอบไปด้วยบางหิน บ้านบางลำพู บ้านชิมี บ้านด่าน บ้านชาคลี และบ้านนาได้ทำการศึกษาระบบนิเวศการเป็นอยู่ของหอย ภูมิปัญญาการเลี้ยงหอยหวาน – หอยขาวปรึกษาหารือกับกลุ่มผู้ใช้ประโยชน์มีข้อตกลงร่วมกันในการกั้นเขตพื้นที่อนุรักษ์พันธุ์หอยขาว-หอยหวานประมาณ 5 ไร่ ที่บริเวณแหลมพ่อตาเพื่อเป็นพ่อแม่พันธุ์ของหอยอ่าวกะเปอร์ และกำหนดแนวทางการจัดการทรัพยากรหอยหวานและหอยขาวของ ต.บางหิน โดยจัดพื้นที่อนุรักษ์พันธุ์หอย โดยการการจัดทำประชาคมหมู่บ้าน การประชาสัมพันธ์ให้คนในชุมชนและหมู่บ้านใกล้เคียงได้รับทราบ และได้ตั้งกฎระเบียบขึ้นมา เพื่อห้ามล่าและจับหอยในพื้นที่อนุรักษ์ จากกระบวนการเรียนรู้อย่างมีส่วนร่วมของชุมชน โดยมีการประสานความร่วมมือจากทุกภาคส่วน เช่น โรงเรียนบ้านบางหินโดยการถ่ายทอดความรู้ และสร้างกระบวนการการมีส่วนร่วมไปพร้อมๆ กัน จนสามารถเกิดมัคคุเทศก์น้อยขึ้นมาในพื้นที่ สืบสานงานและหัวใจนักอนุรักษ์ต่อจากทีมวิจัย นอกจากนั้นยังได้รับความร่วมมือจากภาคีเครือข่ายต่างๆ เช่น สถานีวิจัยด้านการพัฒนาทรัพยากรชายฝั่งอันดามัน สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย สสส. กำนันผู้/ใหญ่บ้าน องค์การบริหารส่วนตำบลบางหิน ประมงอำเภอกะเปอร์ เครือข่ายอนุรักษ์อ่าวกะเปอร์ และสถานีพัฒนา ป่าชายเลนที่ 9 (กะเปอร์-ระนอง) ในพื้นที่ช่วยกันอนุรักษ์และรักษาทรัพยากรที่มีร่วมกันให้เหลือตกทอดไปยังรุ่นลูกรุ่นหลานต่อไป