การศึกษาสมุนไพรที่สามารถลดพิษของแมลงและสัตว์ต่าง ๆ

นักวิจัย/สังกัด :

  1. รองศาสตราจารย์ ดร.ศักดา ดาดวง และคณะ
    คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น

ปี พ.ศ. ที่โครงการเสร็จ : 2548

  จากการศึกษาเพื่อหาสมุนไพรต้านพิษแมงป่องช้าง (Heterometrus laoticus) ที่ปรากฏในตำรับสมุนไพรไทยว่าเป็นสมุนไพรแก้พิษแมลงสัตว์กัดต่อย ด้วย Cell lytic test โดยการนำพิษแมงป่องช้างมาบ่มด้วยสารสกัดน้ำของสมุนไพรชนิดต่างๆ 64 ชนิด เป็นเวลา 30 นาที จากนั้นนำส่วนผสมไปบ่มกับเซลล์ ไฟโบรบลาสต์ของเอ็มบริโอไก่ (chicken embryonic fibroblast primary cell culture) เป็นเวลา 30 นาที แล้วนับจำนวนเซลล์ที่รอดชีวิตเปรียบเทียบกับเซลล์ที่ได้รับพิษหรือสมุนไพรอย่างใดอย่างหนึ่ง พบว่า ฟ้าทะลายโจร (Andrographis paniculata Nees, วงศ์ Acanthaceae), กระโดนน้ำ (Barringtonia acutangula (L.) Gaertn., วงศ์ Lecythidaceae), หวาย (Calamus sp., วงศ์ Palmae), เสลดพังพอนตัวเมีย (Clinacanthus nutans Lindau, วงศ์ Acanthaceae), ส้มเช้า (Euphorbia neriifolia L., วงศ์ Euphorbiaceae), ผักบุ้ง (Ipomoea aquatica Forssk, วงศ์ Convolvulaceae), บุนนาค (Mesuaferrea L., วงศ์ Guttiferae), เสาวรส (Passiflora laurifolia L., วงศ์ Passifloraceae), เนียมหูเสือ(Plectranthus amboinicus (Lour.) Spreng., วงศ์ Labiatae), ละหุ่ง (Ricinus communis L., วงศ์ Euphorbiaceae), ผักกาดส้ม (Rumex sp., วงศ์ Polygonaceae) และประคำดีควาย หรือส้มป่อยเทศหรือมะชัก (Sapindus rarak DC., วงศ์ Sapindaceae) สามารถช่วยให้เซลล์รอดได้มากกว่า 40% (ชุดทดสอบ/ชุดควบคุม) และทำให้เชื่อว่า พืชเหล่านี้มีแนวโน้มที่จะมีฤทธิ์ต้านพิษของแมงป่องช้างได้

อย่างไรก็ตาม ในชุดควบคุมซึ่งมีแต่สมุนไพร ไม่เติมพิษแมงป่องช้าง พบว่า มีเซลล์เหลือรอดชีวิตราว 50% เมื่อใช้ฟ้าทะลายโจร หรือกระโดนน้ำ ทำให้คาดได้ว่า พืชทั้งสองชนิดน่าจะมีพิษต่อเซลล์ต่ำ จากนั้น เมื่อนำพืชจำนวน 12 ชนิด ที่ให้ผลต่าง ๆ กันในการทดสอบด้วย Cell lytic test มาตรวจสอบต่อ โดยนำสารสกัดจากสมุนไพรมาผสมกับพิษแมงป่องช้างแล้วนำไปฉีดเข้าช่องท้องของจิ้งหรีด พบว่า ฟ้าทะลายโจร, กระโดนน้ำ, ผักบุ้ง, ผักกาดส้ม และประคำดีควาย สามารถเพิ่มค่า LD50 ของพิษแมงป่องในจิ้งหรีดได้อย่างมีนัยสำคัญ แสดงให้เห็นชัดเจนขึ้นว่า สมุนไพรเหล่านี้ น่าจะต้านพิษแมงป่องช้างได้จริง จากการทดลองด้วยวิธี Cell lytic test กับพิษผึ้ง โดยใช้สารสกัดน้ำจากพืชจำนวน 19 ชนิด พบว่า ฟ้าทะลายโจร ให้ผลดีที่สุด สามารถลดฤทธิ์ของพิษผึ้ง ทำให้มีเซลล์รอดชีวิตกว่า 30% ต่อจากนั้น เมื่อใช้สารสกัด 50% เอทานอล พบว่า ให้ผลต้านพิษผึ้งลดลง และฟ้าทะลายโจรทำให้เซลล์รอดชีวิตราว 20% และเมื่อใช้สารสกัด 90% เอทานอล กลับไม่มีพืชชนิดใดให้ผลเลย ทำให้ทราบว่า ฟ้าทะลายโจร มีแนวโน้มที่จะต้านพิษของผึ้งได้และสารออกฤทธิ์ละลายในน้ำและเป็นสารมีขั้ว