การพัฒนาศักยภาพผลิตภัณฑ์แจ่วบองเพื่อให้ได้รับมาตรฐานจากองค์การอาหารและยา (อย.) ของกลุ่มแม่บ้านเกษตรสมบูรณ์ ตำบลแสนสุข อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี

นักวิจัย/สังกัด :

  1. นางสาวปัชนีย์ สีมาบัติ และคณะ

ปี พ.ศ. ที่โครงการเสร็จ : 2552

   โครงการพัฒนาคุณภาพผลิตภัณฑ์แจ่วบองเพื่อให้ได้รับมาตรฐานจากองค์การอาหารและยา ( อย.) ของกลุ่มแม่บ้านเกษตรสมบูรณ์ ตำบลแสนสุข อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานีมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาบรรจุภัณฑ์ของผลิตภัณฑ์แจ่วบองของกลุ่มแม่บ้านเกษตรสมบูรณ์เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้ได้รับการรับรองจากคณะกรรมการองค์การอาหารละยาเพื่อเพิ่มช่องทางการตลาดของผลิตภัณฑ์แจ่วบองของกลุ่มแม่บ้านเกษตรสมบูรณ์ให้ขยายเพิ่มมากขึ้น งานวิจัยนี้เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพ โดยใช้การสัมภาษณ์ การสังเกตอย่างมีส่วนร่วม และการวิจัยเชิงปฎิบัติการอย่างมีส่วนร่วม (Particpatory Action Research: PAR) ระหว่างกลุ่มตัวอย่างกับผู้ศึกษามีวิธีการดำเนินการศึกษาคือ การศึกษาเอกสาร การศึกษาภาคสนาม เก็บข้อมูลด้วยสัมภาษณ์ การใช้แบบสอบถาม การจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ของกลุ่ม และการสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม

ผลการศึกษาพบว่า

1. การพัฒนาบรรจุภัณฑ์ของผลิตภัณฑ์แจ่วบองจากการศึกษาพบว่า กลุ่มแม่บ้านเกษตรสมบูรณ์มีปัญหาเกี่ยวกับบรรจุภัณฑ์ที่ไม่สวยงามและไม่คงทน อีกทั้งผลิตภัณฑ์แจ่วบองยังไม่รับการรับรองมาตรฐานจากคณะกรรมการอาหารและยา ( อย.) ซึ่งถือว่าเป็นการรับรองคุณภาพของอาหารที่กลุ่มสามารถรำไปวางจำหน่ายเป็นสินค้าโอท็อป และมีตลาดรองรับมากขึ้น

เมื่อทีมวิจัยได้ใช้แบบสอบถามผู้บริโภคพบว่าปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจซื้อน้ำพริกปลาร้า(แจ่วบอง) ผู้ตอบแบบสอบถามให้ความสำคัญโดยเรียงลำดับ คือ ด้านผลิตภัณฑ์ ด้านองค์การอาหารและยา (อย.) ด้านรูปแบบการพัฒนาบรรจุภัณฑ์และผ่านการรับรองมาตรฐาน ทีมวิจัยจึงร่วมกันทำการวิเคราะห์ปัญหาดังกล่าวแล้วร่วมกันออกแบบบรรจุภัณฑ์ในรูปแบบใหม่

โดยเริ่มจากการปรับเปลี่ยนรูปแบบของฉลากซึ่งเดิมทำจากกระดาษสีธรรมดาใช้วิธีพิมพ์และปริ้นออกมาตัดทำเป็นฉลากที่ต้องกาวติดและมีปัญหาเมื่อเปียกน้ำ มาใช้ฉลากที่ทำด้วยสติ๊กเกอร์สีสันสวยงาม พร้อมทั้งมีการใส่โลโก้ของกลุ่มแม่บ้านเพิ่มเข้าไป นอกจากนี้ ทีมวิจัยได้ร่วมกันพัฒนาคุณภาพผลิตภัณฑ์แจ่วบองโดยเน้นเรื่องความสะอาด ถูกหลักอนามัย ทั้งขั้นตอนกระบวนการ การผลิตและสถานที่การผลิต

จากการพัฒนาผลิตภัณฑ์และบรรจุภัณฑ์แจ่วบอง ของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสมบูรณ์ ทำให้ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มแม่บ้านได้รับรองมาตรฐานจากคณะกรรมการอาหารและยา ซึ่งเป็นผลทำให้กลุ่มแม่บ้านสามารถจำหน่ายผลิตภัณฑ์ในศูนย์สินค้าโอท็อป และสามารถกระจายสินค้าได้กว้างขึ้น รวมทั้งมีร้านค้าในจังหวัดอุบลราชธานีสนใจมารับผลิตภัณฑ์แจ่วบองของกลุ่มแม่บ้านไปจำหน่ายเพิ่มมากขึ้น อาทิ ร้านขายส้มตำในตัวเมืองอุบลราชธานี และหมู่บ้านใกล้เคียง ซึ่งแตกต่างจากเดิมที่จำหน่ายได้เพียงเฉพาะในหมู่บ้านของตนเองเท่านั้น

2. การพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้ได้รับรองมาตรฐานจากคณะกรรมการองค์การอาหารและยา (อย.)

2.1 สถานที่ตั้งอาคารผลิตและที่ใกล้เคียง สถานที่ผลิตของกลุ่มแม่บ้านได้ใช้ศาลากลางหมู่บ้านในการทำการผลิตซึ่งเป็นสถานที่โล่งมีอากาศถ่ายเทสะดวกไม่ทำให้อาหารที่ผลิตเกิดการปนเปื้อนได้ง่าย ห้องน้ำตั้งอยู่บริเวณด้านหน้าของศาลาซึ่งห่างจากศาลาพอประมาณ พื้นที่ตั้งอาคารไม่มีน้ำขังแฉะไม่สกปรก และมีท่อระบายน้ำ

2.2 เครื่องมือ เครื่องจักร และอุปกรณ์ในการผลิต ภาชนะหรืออุปกรณ์ในการผลิตที่สัมผัสกับอาหารจะมีการทำความสะอาดทั้งก่อนและหลังการใช้งาน โต๊ะที่ใช้ในการผลิตมีความสูงเหมาะสมและมีเพียงพอ เครื่องจักรที่ใช้ในการผลิตมีการเก็บรักษาอย่างถูกวิธี

2.3 การควบคุมกระบวนการผลิต กลุ่มแม่บ้านมีการควบคุมตามหลักสุขาภิบาลที่ดีคือวัตถุดิบและส่วนผสมที่ใช้ได้ผ่านการล้างทำความสะอาดเสมอและการเลือกวัตถุดิบมาใช้ในการผลิตจะเลือกเฉพาะที่ไม่เน่าเสีย มีคุณภาพดี

2.4 การสุขาภิบาล น้ำจะเป็นน้ำสะอาดและมีคุณภาพ มีอ่างล้างมือในบริเวณที่ผลิตและมีอุปกรณ์การล้างมือย่างครบถ้วน มีการจัดให้มีวิธีการป้องกันสัตว์และแมลงไม่ให้เข้าไปในสถานที่ผลิต มีภาชนะรองรับขยะมูลฝอยที่ปิดฝา และมีการจัดทางระบายน้ำทิ้งและสิ่งโสโครกที่ไม่ก่อให้เกิดการปนเปื้อนและกลับเข้าสู่กระบวนการผลิตได้

2.5 การบำรุงรักษาและการทำความสะอาดตัวอาคารสถานที่ผลิต เครื่องมือ เครื่องจักร และอุปกรณ์ที่ใช้ในการผลิตจะมีห้องเก็บของ และมีการบำรุงรักษาเครื่องมือและอุปกรณ์ที่ใช้งานอยู่เสมอ

2.6 บุคลากรและสุขลักษณะผู้ปฏิบัติงาน จะมีการดูแลสมาชิกในกลุ่มไม่ให้มีผู้ใดเป็นโรคติดต่อหรือโรคน่ารังเกียจหรือมีบาดแผล มีการสวมเสื้อผ้าที่สะอาดเหมาะสมและใช้ผ้ากันเปื้อน มีการล้างมือด้วยน้ำยา มีการดูแลสุขอนามัยของมือและเล็บให้สะอาด และมีการสวมหมวกหรือผ้าคลุมผมในการผลิต

3. การเพิ่มช่องทางการตลาดของผลิตภัณฑ์แจ่วบอง จากการพัฒนาผลิตภัณฑ์และบรรจุภัณฑ์แจ่วบองของกลุ่มแม่บ้างเกษตรสมบูรณ์ทำให้ผลิตภัณฑ์ได้รับการรับรองมาตรฐานจากคณะกรรมการอาหารและยา ซึ่งเป็นผลทำให้กลุ่มแม่บ้านสามารถจำหน่ายผลิตภัณฑ์ในศูนย์สินค้า OTOP และสามารถกระจายสินค้าได้กว้างขึ้น รวมทั้งมีร้านค้าในจังหวัดอุบลราชธานีสนใจมารับผลิตภัณฑ์แจ่วบองของกลุ่มแม่บ้านไปจำหน่ายเพิ่มมากขึ้น อาทิ ร้านขายส้มตำในตัวเมืองอุบลราชธานี อำเภอวารินและหมู่บ้านใกล้เคียง ซึ่งแตกต่างจากเดิมที่จำหน่ายได้เพียงเฉพาะในหมู่บ้านของตนเองเท่านั้น