ปรับวิถีการผลิตข้าวเพื่อความมั่นคงในชีวิตชุมชนจังหวัดยโสธร

นักวิจัย/สังกัด :

  1. ฐาปนพงศ์ เรืองไชยและคณะ

ปี พ.ศ. ที่โครงการเสร็จ : 2556

  จังหวัดยโสธร เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่มีเกษตรกรปลูกข้าวเป็นจำนวนมากถึงประมาณร้อยละ 97.76 ของพื้นที่ทำการเกษตรทั้งจังหวัดหรือประมาณ 1,502,353.2 ไร่ แต่พื้นที่ในการทำนาส่วนใหญ่อยู่ในเขตนาน้ำฝน ไม่มีระบบชลประทานทำให้ได้ผลผลิตเฉลี่ยค่อนข้างต่ำคือ 318 กิโลกรัมต่อไร่ สำหรับรูปแบบการทำนานั้น ส่วนใหญ่ยังมีการใช้ปุ๋ยและสารเคมีต่างๆในการผลิตเป็นจำนวนมากทำให้มีต้นทุนการผลิตสูง เกิดผลเสียต่อสุขภาพของเกษตรกรผู้ผลิตข้าว ผู้บริโภคและสิ่งแวดล้อมต่างๆ อย่างไรก็ตาม มีเกษตรกรบางส่วนของจังหวัดยโสธร ได้ปรับเปลี่ยนการผลิตเป็นข้าวปลอดสารเคมีหรือมีข้าวอินทรีย์มาแล้วมากกว่า 20 ปี ทั้งริเริ่มของกลุ่มเกษตรกรเอง การสนับสนุน ส่งเสริมจากหน่วยงานภาครัฐ องค์กรพัฒนาเอกชน และภาคธุรกิจ มีการใช้มาตรฐานในการรับรองกระบวนการ และการผลิต ทั้งจากหน่วยงานราชการและผู้รับซื้อผลิตที่มาจากต่างประเทศแต่การขยายตัวของพื้นที่และจำนวนเกษตรกรที่ผลิตข้าวอินทรีย์ยังถือว่ามีน้อยหากเปรียบเทียบกับพื้นที่การผลิตข้าวของทั้งจังหวัด ดั้งนั้นการวิจัยและพัฒนาเกษตรกรในการปรับเปลี่ยนวิถีการผลิตข้าวปลอดภัยในจังหวัดยโสธร

(1) แนวทางการปฏิบัติในประเภทการผลิตข้าวปลอดภัย

ประเด็นพิจารณา แนวทางปฏิบัติในประเภทการผลิตข้าวปลอดภัย
1) พื้นที่ทำนา
  • พื้นที่การผลิตจะต้องไม่เสี่ยงต่อการปนเปื้อน สารเคมีเช่น โรงงานอุตสาหกรรม โรงพยาบาล และที่กำจัดขยะ เป็นต้น
2) การจัดการพื้นที่ในการผลิตข้าว
3) แหล่งน้ำ
  • ไม่ใช้น้ำจากแหล่งที่มีความเสี่ยงต่อการปนเปื้อนสารเคมี เช่น โรงงานอุตสาหกรรม โรงพยาบาล และที่กำจัดขยะ เป็นต้น
4) การใช้ปุ๋ยและสารเคมี
  • ใช้สารเคมีได้ไม่เกิน 15 ไร่
  • ควรใช้ปุ๋ยคอก ปุ๋ยอินทรีย์ ร่วมกับปุ๋ยเคมี
  • ห้ามใช้สารเคมีสังเคราะห์ เช่น ยาฆ่าหญ้า แมลง
  • ห้ามปุ๋ยยูเรีย
5) การใช้สารอินทรีย์
  • สามารถใช้ปุ๋ยอินทรีย์จากการซื้อได้
6) การกำจัดวัชพืชและศัตรูพืช
  • ไม่มีการเผาฟางและหญ้า
  • ไม่มีการใช้ยาฆ่าหญ้า และยาฆ่าแมลง
7) เมล็ดพันธุ์
  • เก็บเมล็ดพันธุ์ข้าวด้วยตนเอง หรือสามารถใช้เมล็ดพันธุ์จากการซื้อเอกชน/ศูนย์วิจัยข้าวได้ แต่ต้องมั่นใจว่าจะไม่มีการคลุกสารเคมี
8) การทำการเกษตรอื่นของครัวเรือน
  • ควรปลูกพืชผักสวนครัวอย่างน้อย 5 ชนิด
9) การบันทึกข้อมูล
  • ควรจะมีการบันทึกข้อมูลครัวเรือนอย่างสม่ำเสมอ


(2) แนวทางปฏิบัติในประเภทระดับปรับเปลี่ยนการผลิตสู่ข้าวอินทรีย์

ประเด็นพิจารณา แนวทางปฏิบัติในประเภทการผลิตข้าวปลอดภัย
1) พื้นที่ทำนา
  • พื้นที่การผลิตจะต้องไม่เสี่ยงต่อการปนเปื้อน สารเคมีเช่น โรงงานอุตสาหกรรม โรงพยาบาล และที่กำจัดขยะ เป็นต้น
2) การจัดการพื้นที่ในการผลิตข้าว
  • มีการแบ่งพื้นที่นาบางส่วนในการผลิตข้าวอินทรีย์เต็มรูปแบบ
3) แหล่งน้ำ
  • ไม่ใช้น้ำจากแหล่งที่มีความเสี่ยงต่อการปนเปื้อนสารเคมี เช่น โรงงานอุตสาหกรรม โรงพยาบาล และที่กำจัดขยะ เป็นต้น
4) การใช้ปุ๋ยและสารเคมี
  • ใช้ปุ๋ยเคมีได้ไม่เกิน 10 กก/ ไร่ทั้งนี้ให้จะพิจารณาตามสภาพดิน เช่น ดินนาทาม ดินผสมลูกรัง และดินทราย เป็นต้น
  • ควรใช้ปุ๋ยคอก ปุ๋ยอินทรีย์ ร่วมกับปุ๋ยเคมี
  • ห้ามใช้สารเคมีสังเคราะห์ เช่น ยาฆ่าหญ้า แมลง
  • ห้ามปุ๋ยยูเรีย
5) การใช้สารอินทรีย์
  • สามารถใช้ปุ๋ยอินทรีย์จากการซื้อได้
6) การกำจัดวัชพืชและศัตรูพืช
  • ไม่มีการเผาหญ้าและฟางทั้งบนคันนาและในแปลงนาและควรจะเลี้ยงสัตว์เพื่อกำจัดวัชพืชบนคันนา
  • ไม่มีการใช้ยาฆ่าหญ้า และยาฆ่าแมลง
7) เมล็ดพันธุ์
  • เก็บเมล็ดพันธุ์ข้าวด้วยตนเองหรือแลกเปลี่ยนจากเครือญาติ/คนในชุมชน
8) การทำการเกษตรอื่นของครัวเรือน
  • มีการปลูกพืชเพื่อเพิ่มรายได้หลังฤดูการทำนา
9) การบันทึกข้อมูล
  • ต้องมีการบันทึกข้อมูลครัวเรือนเป็นประจำ