การฟื้นฟูภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการอนุรักษ์วังปลาในแม่น้ำเลย : กรณีศึกษาบ้านนาดินดำ ตำบลแก่งศรีภูมิ อำเภอภูหลวง จังหวัดเลย

นักวิจัย/สังกัด :

  1. ยุทธนา วงศ์โสภา และคณะ

ปี พ.ศ. ที่โครงการเสร็จ : 2552

  การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างคนกับแม่น้ำเลย สภาพการใช้ ภูมิปัญญาท้องถิ่นและการเปลี่ยนแปลงของการใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการอนุรักษ์วังปลา แนวทางการฟื้นฟูภูมิปัญญาท้องถิ่นในการอนุรักษ์วังปลา และสรุปบทเรียนที่ได้รับจากการใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการอนุรักษ์วังปลา

ผลการวิจัย พบว่า สภาพการใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นของหมู่บ้านนาดินดำ ตำบลแก่งศรีภูมิ อำเภอภูหลวง จังหวัดเลย แบ่งออกเป็น 3 ลักษณะ (1) ภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เกิดจากความสัมพันธ์ระหว่างคนกับสิ่งแวดล้อมและแม่น้ำเลย แสดงออกผ่านการดำรงชีวิตของคนในแง่ต่าง ๆ ได้แก่ เครื่องมือหาปลา เครื่องมือต่าง ๆ ในการดำรงชีพ ลักษณะการหาอยู่หากิน และการใช้ประโยชน์จากแม่น้ำเลย (2) ภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เกิดจากความสัมพันธ์ระหว่างคนกับคนและคนต่างชุมชนแสดงออกผ่านความสัมพันธ์ในชุมชน ได้แก่ กฎกติกาในชุมชน การกำหนดเขตอนุรักษ์วังปลาและการช่วยเหลือกันในการประกอบอาชีพ (3) ภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เกิดจากความสัมพันธ์ระหว่างคนกับสิ่งเหนือธรรมชาติซึ่งจะแสดงออกผ่านความเชื่อ จารีตประเพณี เช่น ประเพณีบุญถ้ำดินลาย ความเชื่อเกี่ยวกับเจ้าพ่อวังเสื้อแดง เจ้าปู่ภูหลวง และข้อห้าม (ขะลำ) ในการดำรงชีพการฟื้นฟูภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการอนุรักษ์วังปลาในแม่น้ำเลยมี 4 รูปแบบ ได้แก่

  1. การส่งเสริมการเรียนรู้ผ่านการดำเนินชีวิตของคนในท้องถิ่นให้กับเด็ก เยาวชนและบุคคลทั่วไป
  2. การสร้างกติกาชุมชนให้เป็นจารีตในการใช้ประโยชน์จากทรัพยากร ดิน น้ำ ป่า
  3. การใช้ภูมิปัญญาในการฟื้นฟูระบบนิเวศลุ่มน้ำ
  4. การใช้ความเชื่อผ่านข้อห้าม (ขะลำ) และความเชื่อเรื่อง บุญ บาป ผี เทวดา ด้วยพิธีกรรมความเชื่อท้องถิ่น

(อ่านผลการวิจัยเพิ่มเติมได้ในบทที่ 4 บริบทชุมชน และบทที่ 6 เรื่องภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการอนุรักษ์วังปลาในแม่น้ำเลยในรายงานฉบับสมบูรณ์)