การลงทุนธุรกิจอาหารฮาลาลในจังหวัดชายแดนใต้ของประเทศไทย

นักวิจัย/สังกัด :

  1. ดร. อิดริส ดาราไก่
    มหาวิทยาลัยอิสลามยะลา
  2. ดร. อับดุลเลาะ ยูโซ๊ะ
    มหาวิทยาลัยอิสลามยะลา
  3. นายก้อหรี บุตรหลำ
    มหาวิทยาลัยอิสลามยะลา
  4. นายยีดิง ดอลี
    มหาวิทยาลัยอิสลามยะลา

ปี พ.ศ. ที่โครงการเสร็จ : 2556

  โครงการศึกษาวิจัยการลงทุนธุรกิจอาหารฮาลาลในจังหวัดชายแดนใต้ของประเทศไทย กรณีศึกษาจังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส มีวัตถุประสงค์ที่สำคัญคือ สำรวจจำนวนธุรกิจอาหารฮาลาลในจังหวัดชายแดนใต้ ศึกษากลยุทธ์การลงทุนและกลยุทธ์การตลาด และศึกษาอุปสรรคการลงทุนธุรกิจอาหารฮาลาลในจังหวัดชายแดนใต้ โดยการดำเนินการศึกษาใช้การรวบรวมข้อมูลทางเอกสารและภาคสนาม ผลการวิจัยสรุปได้ว่า

1. จำนวนสถานประกอบการธุรกิจอาหารฮาลาลในจังหวัดชายแดนใต้ จากการสำรวจสถานประกอบการธุรกิจอาหารฮาลาลในจังหวัดชายแดนใต้ที่ขอจดทะเบียนรับรองมาตรฐานฮาลาล ณ ฝ่ายกิจการฮาลาล พบว่าสถานประกอบขอรับรองมาตรฐานฮาลาลทั้งหมดจำนวน 269 สถานประกอบการ โดยมีผลิตภัณฑ์ทั้งหมดจำนวน 625 ผลิตภัณฑ์ โดยคณะผู้วิจัยได้แยกตามประเภทของสถานประกอบการธุรกิจอาหารฮาลาลออกเป็น 2 ประเภทด้วยกันคือ สถานประกอบการธุรกิจอาหารฮาลาลเอกชนจำนวนทั้งหมด 130 แห่ง คิดเป็นร้อยละ 49 โดยมีผลิตภัณฑ์ทั้งหมดจำนวน 261 ผลิตภัณฑ์ และวิสาหกิจชุมชมอาหารฮาลาล (กลุ่มแม่บ้าน) จำนวนทั้งหมด 139 กลุ่ม คิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 51 โดยมีผลิตภัณฑ์จำนวนทั้งหมด 364 ผลิตภัณฑ์

2. สถานภาพการลงทุนธุรกิจอาหารฮาลาลในจังหวัดชายแดนใต้ จากการศึกษาคณะผู้วิจัยพบว่าสถานประกอบการธุรกิจอาหารฮาลาลในจังหวัดชายแดนใต้แบ่งออกเป็น 2 ลักษณะ คือ 1) สถานประกอบการธุรกิจอาหารฮาลาลเอกชน โดยจังหวัดที่มีโรงงานขนาดใหญ่มากที่สุดคือ จังหวัดปัตตานีจำนวน 6 โรงงาน ซึ่งดำเนินการธุรกิจแปรรูปอาหารทะเล และจังหวัดนราธิวาส 1 โรงงาน ส่วนจังหวัดยะลาไม่ปรากฏโรงงานขนาดใหญ่ มีเพียงโรงงานขนาดกลางและขนาดย่อม 2) สถานประกอบการธุรกิจอาหารฮาลาล วิสาหกิจชุมชน โดยจังหวัดยะลามีจำนวนมากที่สุด รองลงมาคือจังหวัดปัตตานี และจังหวัดนราธิวาสตามลำดับ ทั้งนี้ จากการศึกษาพบว่าตัวแปรที่สำคัญสำหรับการลงทุนธุรกิจอาหารฮาลาลในจังหวัดชายแดนใต้คือทรัพยากรของแต่ละจังหวัด เช่น จังหวัดปัตตานีเป็นศูนย์กลางทางการค้าอาหารทะเลทำให้การลงทุนธุรกิจอาหารฮาลาลเกี่ยวกับการแปรรูปอาหารทะเลเป็นจำนวนมาก จังหวัดยะลามีภาคเกษตรกรรมเป็นส่วนใหญ่ทำให้มีการลงทุนธุรกิจอาหารฮาลาลเกี่ยวกับการแปรรูปสินค้าการเกษตรเป็นส่วนใหญ่ และจังหวัดนราธิวาสเป็นจังหวัดที่มีชายแดนติดต่อกับประเทศเพื่อนบ้านและมีด่านข้ามชายแดนมากที่สุดทำให้มีการลงธุรกิจอาหารฮาลาลเพื่อการส่งออกเป็นสำคัญ

3. กลยุทธ์การตลาดของธุรกิจฮาลาลในจังหวัดชายแดนใต้
3.1. กลยุทธ์ด้านสินค้า (Product) ได้แก่ 1) กลยุทธ์ด้านสินค้าของสถานประกอบการธุรกิจอาหารฮาลาลเอกชนคือ เน้นสินค้าที่ตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคในพื้นที่จังหวัดชายแดนใต้เป็นสำคัญ เลือกใช้บรรจุภัณฑ์ที่ง่ายๆ สามารถนำมาแลกเปลี่ยนได้ และ 2) กลยุทธ์ด้านสินค้าของวิสาหกิจชุมชนอาหารฮาลาลคือ เน้นการแปรรูปสินค้าการเกษตรหรือสินค้าที่มีอยู่ในชุมชน มีการปรับเปลี่ยนไปตามความต้องการของลูกค้า และฤดูกาลของวัตถุดิบการผลิตในพื้นที่จังหวัดชายแดนใต้ ส่วนการตั้งชื่อของกลุ่มเป็นใช้ภาษามลายูถิ่นที่มีความหมายทางสร้างสรรค์หรือแสดงสัญลักษณ์การเป็นมลายูได้อย่างชัดเจน

3.2. กลยุทธ์ด้านราคา (Price) ได้แก่ 1) กลยุทธ์ด้านราคาของสถานประกอบการธุรกิจอาหารฮาลาล เอกชนในจังหวัดชายแดนใต้ คือ กำหนดราคาไม่สูงจนเกินไป และ 2) กลยุทธ์ด้านราคาของวิสาหกิจชุมชนอาหารฮาลาลคือลดการบรรจุภัณฑ์เพื่อทำให้ราคาสินค้ามีราคาต่ำลง มีการกำหนดราคาที่ต่างกันระหว่างขายปลีกและขายส่ง

3.3. กลยุทธ์ด้านช่องทางการจัดจำหน่าย (Place) ได้แก่ 1) กลยุทธ์ด้านช่องทางการจัดจำหน่ายของสถานประกอบการธุรกิจอาหารฮาลาลเอกชน และ 2) กลยุทธ์ด้านช่องทางการจัดจำหน่ายของวิสาหกิจชุมชนอาหารฮาลาลคือ กำหนดช่องทางการจำหน่ายหลายช่องทางเช่นเดียวกัน

3.4. กลยุทธ์ด้านการส่งเสริมการขาย (Promotion) ได้แก่ 1) กลยุทธ์ด้านการส่งเสริมการขายของสถานประกอบการธุรกิจอาหารฮาลาลเอกชนคือ จัดทำแพ็คเกจสินค้า เพื่อกระจายสินค้าอื่นตามไปด้วย เช่น น้ำส้มสายชูเทียมจัดแพ็คเกจร่วมกับน้ำปลา และ 2) กลยุทธ์ด้านการส่งเสริมการขายของวิสาหกิจชุมชนอาหารฮาลาลคือ จัดให้มีส่วนลดสำหรับการซื้อสินค้าผ่านงานแสดงสินค้า เน้นขายส่งโดยจัดเป็นราคาพิเศษ

4. โอกาสทางการลงทุนธุรกิจฮาลาลในจังหวัดชายแดนใต้ พบว่า 4.1. จังหวัดชายแดนใต้มีศักยภาพพอที่จะลงทุนธุรกิจอาหารฮาลาล ขึ้นอยู่ตามภูมิศาสตร์และทรัพยากรของแต่ละจังหวัด 4.2. จังหวัดชายแดนใต้มีหน่วยงานที่สนับสนุนการลงทุนในพื้นที่โดยเฉพาะอย่างยิ่งหน่วยงานที่สนับสนุนการลงทุนด้านวิสาหกิจชุมชนฮาลาล มีการสนับสนุนทางด้านอุปกรณ์ เครื่องมือ อบรมให้ความรู้ และขยายตลาด 4.3. ยุทธศาสตร์หลักของการพัฒนาอุตสาหกรรมอาหารฮาลาลโดยนโยบายของรัฐบาลมีการสนับสนุนจัดตั้งนิคมอุตสาหกรรมฮาลาลเพื่อรองรับการขยายตัวของอุตสาหกรรมฮาลาลในจังหวัดชายแดนใต้ และ 4.4. จังหวัดชายแดนใต้มีชายแดนติดต่อกับประเทศมาเลเซีย ซึ่งมีภาษา วัฒนธรรมและประเพณีที่ใกล้เคียงกัน เหมาะแก่การลงทุนเพื่อการส่งออก ประกอบกับมีด่านข้ามแดนทำให้เกิดความสะดวกในการขนส่งสินค้า

5. ปัญหาและอุปสรรคในการลงทุนธุรกิจอาหารฮาลาลในจังหวัดชายแดนใต้ ได้แก่ สถานการณ์ความไม่สงบในพื้นที่ที่มีอยู่อย่างต่อเนื่อง หน่วยงานรับรองมาตรฐานฮาลาลในแต่ละจังหวัดของจังหวัดชายแดนใต้ขาดความเป็นเอกภาพในการทำงานและประสานความร่วมมือซึ่งกันและกัน ประชาชนในพื้นที่ขาดความรู้เกี่ยวกับธุรกิจฮาลาล การสนับสนุนจากหน่วยงานของรัฐไม่ต่อเนื่องและมีขีดความสามารถจำกัด โครงการจัดตั้งนิคมอุสาหกรรมฮาลาลยังไม่บรรลุผลตามเป้าหมายที่กำหนดเอาไว้ สถานประกอบการธุรกิจอาหารฮาลาลขาดเทคโนโลยีการผลิตที่ทันสมัย