การศึกษาศักยภาพเส้นทางการท่องเที่ยวเพื่อการเรียนรู้อาหาร : กรณีศึกษาขนมไทยท้องถิ่น

นักวิจัย/สังกัด :

  1. ผศ.ดร.อรุณศรี ลีจีรจำเนียร และคณะ
    มหาวิทยาลัยศิลปากร

ปี พ.ศ. ที่โครงการเสร็จ : 2556

   งานวิจัยนี้เป็นการศึกษาและสำรวจข้อมูลการท่องเที่ยวเพื่อการเรียนรู้อาหารด้านขนมไทยและสภาวการณ์ท่องเที่ยวในพื้นที่ภูมิภาคตะวันตก ในพื้นที่ 8 จังหวัด คือ นครปฐม ราชบุรี สุพรรณบุรี กาญจนบุรี เพชรบุรี ประจวบคีรีขันธ์ สมุทรสงคราม และสมุทรสาคร ภาคใต้เส้นทางการท่องเที่ยว 4 เส้นทาง 1 คือ เส้นทางตามรอยน้ำตาล เส้นทางลำนำคำหวาน เส้นทางขุดทองลองลิ้น และเส้นทางทองคำขาวแห่งธรรมชาติ โดยจะใช้การท่องเที่ยวเชิงเกษตรอนุรักษ์ ภูมิปัญญาท้องถิ่นและการท่องเที่ยวเพื่อการเรียนรู้อาหารมาผสมผสานเพื่อเกิดการท่องเที่ยวแนวใหม่สำหรับใช้เป็นเส้นทางการท่องเที่ยวในเชิงพาณิชย์ เก็บข้อมูลและองค์ความรู้ของขนมไทยในภูมิภาคตะวันตก โดยได้มีการเก็บรวบรวมข้อมูลทั่วไปที่เกี่ยวข้องกับขนมไทยตั้งแต่ความรู้เชิงการเกษตร

1. เส้นทางตามรอยน้ำตาลโตนด
เส้นทางตามรอบน้ำตาล (โตนด) เป็นเส้นทางการท่องเที่ยวตั้งแต่แหล่งปลูกตาลโตนด โดยจะเป็นการศึกษาวิธีการปลูกตาล ขึ้นตาลและเก็บตาล จนถึงอธิบายส่วนประกอบของตาลและการนำไปใช้ประโยชน์ โดยจัดให้นักท่องเที่ยวมีส่วนร่วมกับกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับตาล เช่น วิธีการเก็บน้ำตาล เชื่อมโยงภูมิปัญญาพื้นบ้านในการเคี่ยวตาล การหยอดตาล การทำน้ำตาลสด น้ำตาลโตนดแบบผง การทำขนมตาล การนำใบตาลไปจักรสาร การนำน้ำตาลโตนดไปใช้แปรรูปเป็นขนมไทย เช่น ขนมหม้อแกง ขนมข้าวตู อาลัว เป็นต้น โดยเป็นการท่องเที่ยวเพื่อการเรียนรู้ถึงขนมชนิดต่างๆ รวมทั้งการแปรรูปและกระบวนการผลิต จนออกาเป็นผลิตภัณฑ์ขนมไทย

2. เส้นทางลำนำคำหวาน
มะพร้าวเป็นพืชเศรษฐกิจชนิดหนึ่งของประเทศไทย เป็นพืชที่มีพื้นที่ในการเพาะปลูกมากที่สุด การปลูกส่วนใหญ่จะมุ่งเพื่อเก็บเกี่ยวผลนำไปแปรรูปในอุตสาหกรมน้ำมันพืช และใช้การบริโภคภายในครัวเรือนในรูปของกะทิเพื่อประกอบอาหารคาวหวาน พันธุ์มะพร้าวที่ปลูกมีอยู่ 2 พันธุ์หลัก คือมะพร้าวพันธุ์ต้นสูง และมะพร้าวพันธุ์ต้นเตี้ย มะพร้าวที่ปลูกส่วนใหญ่คือมะพร้าวพันธุ์ต้นสูง

3. เส้นทางขุดทองลองลิ้ม
เส้นทางขุดทองลองลิ้ม เป็นเส้นทางการท่องเที่ยวที่สัมพันธ์กับเรื่องราวของวิถีชีวิตของคนไทยด้านการเรียนรู้ขนมไทยตระกูลทองทั้ง 9 ได้แก่ ทองหยิบ ทองหยอด ทองชมพูนุท ทองทัด ทองเอก ทองอัฐ ทองพลุ ทองนพคุณ และทองม้วนซึ่งเป็นขนมในตำนานและกระจัดกระจายอยู่ในพื้นที่ประเทศไทยทุกจังหวัด โดยเส้นทางขุดทองลองลิ้มจะมุ่งเน้นด้านความเชื่อของคนไทยสมัยโบราณด้านชื่อขนมตระกูลทองที่เชื่อกันว่าเป็นชื่อที่มีสิริมงคลและลักษณะปรากฏที่มีสีทองเหมือนสีของทองซึ่งเป็นสิ่งล้ำค่า และนิยมมอบให้เฉพาะโอกาสสำคัญ เช่น งานบุญ งานแต่ง การเลื่อนขั้น เลื่อนตำแหน่ง จากนั้นเชื่อมโยงความเชื่อเชิงสัญลักษณ์ดังกล่าวเพื่อสื่อถึงเส้นทางการท่องเที่ยวใหม่ผลิตภัณฑ์ขนมไทยชนิดใหม่ ที่มีความเกี่ยวข้องกับความเชื่อของขนมตระกูลทองทั้ง 9

4. เส้นทางทองคำขาวแห่งธรรมชาติ
เส้นทางทองคำขาวแห่งธรรมชาติ เป็นเส้นทางการท่องเที่ยวตั้งแต่วิถีชีวิตดั้งเดิมของการปลูกข้าว แหล่งปลูกข้าว ประเพณีวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับข้าว โดยจะเป็นการศึกษาวิธีการปลูกข้าว การดำนา การหว่าน การเกี่ยว เป็นต้น ซึ่งทุกขั้นตอนหรือกระบวนการเกี่ยวกับข้าวล้านแต่แฝงด้วยประเพณี วัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น สืบสานสู่ตำนานต่างๆ เกี่ยวกับข้าว จนถึงอธิบายส่วนประกอบของข้าวและการนำไปใช้ประโยชน์ โดยจัดให้นักท่องเที่ยวมีส่วนร่วมกับกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับเส้นทางการปลูกข้าว เช่น ประเพณีดั้งเดิมเกี่ยวกับการปลูกข้าว วิธีการปลูกข้าวแบบดั้งเดิม กับวิถีการปลูกข้าวแบบสมัยใหม่ เครื่องมือเครื่องใช้เกี่ยวกับการปลูกข้าวตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เชื่อมโยงภูมิปัญญาท้องถิ่นสู่วิถีเกษตรอินทรีย์ การพัฒนาสายพันธุ์ข้าวที่ไม่มีความจำเป็นต้องใช้สารเคมี การแปรรูปข้าวเป็นอาหาร และขนมไทยต่างๆ มากมาย เช่น การทำข้าวตัง ข้าวตู ข้าวเม่า ข้าวหลาม เป็นต้น โดยการท่องเที่ยวเพื่อการเรียนรู้ถึงขนมชนิดต่าง รวมทั้งการแปรรูปกระบวนการผลิต จนออกมาเป็นผลติภัณฑ์ขนมไทยจากข้าวไทย